ฉันมักหาคำแนะนำจากหนังสือ เพื่อหาวิธีการ หรือคำตอบในสิ่งที่กำลังค้นหา

หนังสือใจที่เธอกลัว ของ Pema Chodron เป็นเหมือนครูคนหนึ่งของฉัน ที่ทำให้มองเห็นตัวเองชัดเจนขึ้น ผ่านเนื้อหาบทที่13 ที่พูดถึงการพบศัตรู

ก่อนไปพบศัตรู เราควรรู้จัก “คุณลักษณะอันไม่มีขอบเขต 4 ประการ” (เป็นคำเฉพาะในหนังสือเล่มนี้) ถ้าจะให้คนไทยคุ้นเคยก็คือ “พรหมวิหาร 4” ที่พระพุทธเจ้าสอนไว้
ซึ่งเป็นคุณลักษณะที่ทำให้เราเข้าใจอย่างลึกซึ้งต่อประสบการณ์ในปัจจุบันขณะของเรา อันประกอบด้วย

1. ความรัก (เมตตา/ไมตรี)
2. ความปรารถนาดี (กรุณา)
3. ความยินดี (มุทิตา)
4. ความไว้วางใจ (อุเบกขา)

ในบทนี้พูดถึงศัตรู ที่หมายถึงสิ่งที่ขวางกั้นไม่ให้เราเข้าถึงพรหมวิหาร 4 โดยแบ่งเป็น

ศัตรูไกลตัว = สิ่งที่อยู่ขั้วตรงข้าม กับแต่ละหัวข้อในขอบเขตสี่ประการ
ศัตรูใกล้ตัว = สิ่งที่คล้ายกับแต่ละหัวข้อในขอบเขตสี่ประการ แต่แทนที่จะทำให้ใจเป็นอิสระ เบาสบาย กลับเป็นสิ่งที่ทำให้เรายึดมั่นถือมั่น

ความรัก (เมตตา/ไมตรี)

ศัตรูไกลตัว คือความเกลียดชัง ความเกลียดชังทำให้เราแยกตัว ทำให้เรารู้สึกแปลกแยกจากผู้อื่น ซึ่งมันมีที่มา

ศัตรูใกล้ตัว ที่เรามักเข้าใจผิดว่ามันคือความรัก นั่นคือ การยึดติด มันคือความรักที่ถูกบิดเบือน ความสัมพันธ์ 3รูปแบบที่มักจะมีการยึดติดรุนแรงคือ ความสัมพันธ์ระหว่างพ่อแม่กับลูก, ระหว่างคนรัก และระหว่างครูกับศิษย์ สังเกตุได้จากความรักที่มีเงื่อนไข

ความปรารถนาดี (กรุณา)

ศัตรูไกลตัว คือ ความโหดร้าย เมื่อคนใช้ความโหดร้ายเพื่อป้องกันความกลัวและความอ่อนแอของตนเอง แทนที่จะอ่อนโยนกับผู้ที่อ่อนแอปกป้องตนเองไม่ได้ กลับรู้สึกอยากทำร้ายพวกเขา

ศัตรูใกล้ตัว นั้นมีอยู่ 3 อย่าง คือ ความสงสาร , ความท่วมท้น และความกรุณาปัญญาอ่อน
ในหัวข้อเหล่านี้ อธิบายให้ฉันเข้าใจตนเองได้ชัดยิ่งขึ้นถึงความปรารถนาดีของฉันที่มีต่อคนอื่น ว่าแท้จริงแล้วมันปลอมไหม

• ความสงสาร หรือความอบอุ่นอย่างมืออาชีพนั้น ถ้ามองให้ลึกลงไป ไม่ใช่ความกรุณาที่แท้จริง เพราะเมื่อเรามองตนเองว่า เป็นผู้ช่วยเหลือ ก็หมายความว่าเรามองผู้อื่นเป็นคนที่ช่วยเหลือตนเองไม่ได้ แทนที่จะรู้สึกถึงความทุกข์นั้น กลับแยกตัวเองออกมา (ถ้าเราเป็นผู้รับความสงสารจากผู้อื่น เราจะรู้ดีว่า มันมีความห่างเหินของผู้ให้ที่เหนือกว่า และผู้รับที่ดูด้อยกว่า แต่ถ้าเป็นความกรุณาที่แท้จริงนั้น จะรู้สึกถึงความอบอุ่น และกำลังใจ)

• ความท่วมท้น เป็นความรู้สึกถึงความทุกข์อันมากมาย แต่เราช่วยอะไรไม่ได้ และการที่ความทุกข์ของผู้อื่นกระตุ้นความกลัวในตัวเรา ทำให้เรายิ่งแตกตื่น และสร้างกำแพงเพื่อหนีจากความทุกข์นี้ (โดยหนังสือแนะนำวิธีรับมือกับสภาวะท่วมท้นนี้ไว้สองวิธี)

• ความกรุณาปัญญาอ่อน คือ การหลีกเลี่ยงความขัดแย้ง และพยายามปกป้องภาพลักษณ์ที่ดีของตนเอง ด้วยการ ทำเป็นคนดีมีน้ำใจ ทั้งที่จริงแล้วอยากพูดคำว่า “ไม่” ถ้าอยู่ในความสัมพันธ์ที่ก้าวร้าว เราต้องรู้จักสร้างขอบเขตที่ชัดเจน คือการรู้ว่าเมื่อไดที่จะต้องพูดว่า “พอแล้ว” เพื่อหยุดความก้าวร้าวที่จะเกิดต่อไป ซึ่งมันเป็นความกรุณาที่ให้ทั้งผู้อื่นและตนเอง

ความยินดี (มุทิตา)

ศัตรูไกลตัว คือ ความอิจฉาริษยา มีใครไม่เคยอิจฉาคนอื่นบ้าง ฉันคิดว่าไม่น่าจะมีนะ (เมื่อเห็นคนอื่นประสบความสำเร็จฉันจะรู้สึกอิจฉา เมื่อมีความรู้สึกก็ยอมรับ เออ ความรู้สึกอิจฉาเกิดขึ้น ดูว่าจะปรุงแต่งอะไรอีก ส่วนตัวจะใช้วิธีทักทาย เช่นสวัสดี.. นั่นไง.. อ่ะๆปรุงแต่งเรื่องราวไปไกลเลยนะ.. แล้วก็ดูมันหรือหลวมตัวไปกับความรู้สึก จนกว่าสติจะดึงกลับมาได้ บางครั้งก็ใช้เวลานานกว่าจะรู้สึกตัว)

ศัตรูใกล้ตัวของความยินดี คือ ความตื่นเต้นจนเกินเหตุ การพาตัวเองไปอยู่ในสภาวะเดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย แล้วเข้าใจผิดว่าการร่าเริงเบิกบานเหนือความทุกทั้งปวง คือความสุขแท้จริง ความสุขที่แท้จริงเป็นภาวะของการยินดี และเห็นคุณค่า ที่ทำให้เราได้ชื่นชมยินดีกับความโชคดีของตนเองและผู้อื่น

ความไว้วางใจ (อุเบกขา)

ศัตรูไกลตัว คือ อคติ เราเห็นความเชื่อของตนเองถูกต้อง และตั้งตัวเป็นผู้สนับสนุนหรือต่อต้านอย่างแน่วแน่ เราเลือกข้าง เราใจแคบ เราสร้างศัตรู การแบ่งขั้วเช่นนี้เป็นอุปสรรคต่อ การฝึกปฏิบัติเพื่อให้เกิดอุเบกขา หากเราปรารถนาที่จะบรรเทา ความไม่เป็นธรรมและความทุกข์ เราจำเป็นต้องทำด้วยจิตใจ ที่ไร้อคติ

ศัตรูใกล้ตัวของอุเบกขา คือการไม่อยากยุ่งเกี่ยว หรือความไม่รู้ร้อนรู้หนาว เป็นความเข้าใจผิดว่าการลอยอยู่เหนือความยุ่งเหยิง เพิกเฉยต่อความปั่นป่วนทางอารมณ์เป็นอุเบกขา แท้จริงแล้วความอยู่กับความยุ่งเหยิงและปั่นป่วนทางอารมณ์เป็นการฝึกเรียนรู้การหยุดดิ้นรนกับตัวเอง เมื่อเราอยู่ในที่ๆเรากลัวได้เท่านั้น เราจะมั่นคง ไม่สั่นคลอน นั่นคืออุเบกขาที่แท้จริง

เนื้อหาด้านบนส่วนใหญ่มาจากหนังสือ เรียบเรียงตามความเข้าใจของฉัน ณ ขณะนั้น

เพราะเป็นผู้เรียนรู้ อาจเรียนผิด คิดผิด ฟังผิด ตีความผิดตรงไหน คอมเมนต์พูดคุยกันได้เลย